Ogród na coraz gorętsze lata trzeba przygotować już na etapie zakładania, dobierając rośliny, glebę i system nawadniania pod długie okresy bez deszczu, a nie dopiero ratować latem podczas suszy. Susze w Polsce od kilkunastu lat pojawiają się praktycznie co roku, podczas gdy jeszcze w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych zdarzały się średnio raz na dwa lata. W BS Architektura Krajobrazu przy zakładaniu ogrodów w Grodzisku Mazowieckim i okolicach uwzględniamy to już na etapie doboru roślin i systemu nawadniania.
W skrócie
- Częstotliwość susz: susze w Polsce występują dziś praktycznie co roku, wcześniej zdarzały się średnio raz na dwa lata.
- Ściółkowanie rabat: ogranicza parowanie wody z gleby i zmniejsza potrzebę codziennego podlewania.
- Nawadnianie kroplowe: dostarcza wodę bezpośrednio do korzeni, ograniczając straty na parowanie.
- Aeracja przed sezonem: poprawia wchłanianie wody i odporność darni na upały.
Dlaczego susza w Polsce nie jest już zjawiskiem sezonowym?
Susza w Polsce nie jest już zjawiskiem sezonowym, bo od 2013 roku pojawia się praktycznie co roku, podczas gdy w latach 1982-2011 zdarzała się średnio raz na dwa lata, a jeszcze wcześniej, w latach 1951-1981, występowała raz na pięć lat. Dla ogrodu oznacza to, że projekt zakładany z myślą o przeciętnym polskim lecie sprzed dwudziestu lat dziś regularnie trafia na dłuższe okresy bez opadów. Rośliny reagują na to stresem, ograniczając wzrost i zrzucając liście, żeby ograniczyć parowanie, co bywa mylone z chorobą, choć jest naturalnym mechanizmem obronnym. Dlatego przy zakładaniu ogrodów w Grodzisku Mazowieckim, Milanówku i sąsiednich miejscowościach coraz częściej zaczynamy rozmowę z inwestorem od pytania o to, ile czasu może poświęcić na podlewanie latem, a nie tylko o wygląd rabat.
Jak zaplanować ogród już na etapie zakładania pod upały?
Ogród planujemy pod upały już na etapie wizji lokalnej, sprawdzając nasłonecznienie działki, jakość i pH gleby oraz miejsca, w których woda po deszczu zbiera się najdłużej. Te dane pozwalają rozmieścić rośliny tak, by gatunki bardziej wymagające trafiły w miejsca naturalnie wilgotniejsze lub ocienione, a te odporniejsze na suszę na powierzchnie mocno nasłonecznione. Zakładanie ogrodów zaczynamy więc nie od wyboru roślin z katalogu, lecz od analizy terenu, bo dopiero ona pokazuje, które fragmenty działki będą wymagały dodatkowego wsparcia w postaci nawadniania. Takie podejście wynika z wykształcenia technicznego właściciela firmy, Bartosza Siedleckiego, inżyniera architektury krajobrazu i inżyniera budownictwa, który każdy projekt zaczyna od analizy gruntu, a nie od katalogu roślin.
Które rośliny znoszą upały bez codziennej opieki?
Rośliny, które najlepiej znoszą upały bez codziennej opieki, to zwykle gatunki o głębokim systemie korzeniowym lub o liściach ograniczających parowanie, dobrane do lokalnych warunków glebowych i klimatycznych. Rozmieszczenie takich roślin planujemy razem z systemem nawadniającym i oświetleniem już na etapie projektu, żeby uniknąć sytuacji, w której gatunek wymagający wilgoci sąsiaduje z rośliną znoszącą suszę i jedna z nich zawsze cierpi. Dobór gatunków łączymy z pielęgnacją terenów zieleni, bo nawet odporna roślinność potrzebuje w pierwszym sezonie po posadzeniu regularnego, choć niekoniecznie codziennego, podlewania, żeby rozwinąć głęboki system korzeniowy. Po tym okresie rośliny dobrane do warunków działki radzą sobie samodzielnie przez znacznie dłuższe odcinki suszy.
- Dopasowanie do nasłonecznienia: rośliny cieniolubne w miejscach ocienionych, rośliny słońcolubne na powierzchniach mocno nasłonecznionych.
- Jakość i pH gleby: dobór gatunków do wyniku badania gleby wykonanego przed założeniem rabaty.
- System korzeniowy: gatunki o głębszych korzeniach radzą sobie lepiej w długich okresach bez deszczu.
Jak działa nawadnianie kroplowe w praktyce?
Nawadnianie kroplowe dostarcza wodę bezpośrednio do strefy korzeniowej przez linie kroplujące ułożone wzdłuż rabat, dzięki czemu straty na parowanie i spływ powierzchniowy są znacznie mniejsze niż przy tradycyjnym zraszaniu. Instalujemy systemy oparte na sprzęcie marek Rain-bird, Irritrol, Irrigarden, Galcon, NaanDanJain i Orbit, łącząc linie kroplujące z częścią naziemną obejmującą zraszacze wynurzalne i statyczne tam, gdzie potrzebne jest nawodnienie trawnika. Posiadamy certyfikat instalatora Irritrol, co przekłada się na dobór sterowników i czujników, które automatycznie ograniczają podlewanie po opadach zamiast pracować według sztywnego harmonogramu. System najlepiej uwzględnić już na etapie zakładania ogrodu, choć montujemy go też w istniejących nasadzeniach, starając się jak najmniej ingerować w już rozwiniętą roślinność.
Co daje ściółkowanie rabat latem?
Ściółkowanie rabat latem ogranicza parowanie wody z powierzchni gleby i utrzymuje niższą temperaturę przy korzeniach, dzięki czemu rośliny rzadziej potrzebują dodatkowego podlewania. Warstwa ściółki dodatkowo tłumi wzrost chwastów, które konkurowałyby z rabatą o tę samą, ograniczoną w suszy wilgoć. W ramach pielęgnacji ogrodów wykonujemy ściółkowanie rabat razem z pieleniem i pracami porządkowymi, traktując to jako stały element sezonowej opieki, a nie jednorazowy zabieg. Efekt jest najbardziej widoczny na rabatach nasłonecznionych, gdzie bez ściółki gleba przesycha na kilka centymetrów w głąb już po dwóch, trzech dniach upałów.
Kiedy trawnik i rabaty potrzebują aeracji przed sezonem?
Trawnik i rabaty najczęściej potrzebują aeracji wiosną lub wczesną jesienią, gdy roślinność jest w fazie wzrostu i szybko regeneruje się po zabiegu. Aeracja polega na wykonaniu w darni otworów, które rozluźniają zbitą glebę i ułatwiają dostęp powietrza, wody oraz składników odżywczych do systemu korzeniowego, co bezpośrednio przekłada się na to, jak głęboko woda wsiąka podczas podlewania. Sygnałem, że trawnik potrzebuje aeracji przed sezonem upałów, jest mech pojawiający się na powierzchni, zbita i twarda gleba oraz zastoiska wody utrzymujące się długo po deszczu. Przy mocno użytkowanych trawnikach zabieg można powtarzać nawet dwa razy w roku, uzupełniając go w razie potrzeby wertykulacją, czyli usuwaniem filcu i mchu z powierzchni darni, co dodatkowo poprawia odporność trawnika na kolejne fale upałów.
Trawnik z siewu czy z rolki lepiej zniesie upały?
Trawnik z rolki lepiej znosi pierwszy sezon upałów, bo darń osadzona na folii ma już rozwinięty system korzeniowy i jest odporna na intensywną eksploatację oraz zmienne warunki atmosferyczne od razu po ułożeniu. Trawnik z siewu potrzebuje więcej czasu i regularnej, choć nie codziennej, pielęgnacji, zanim korzenie sięgną wystarczająco głęboko, by przetrwać dłuższą suszę bez szkody. Trawa z rolki sprawdza się szczególnie tam, gdzie inwestor chce mieć gotowy efekt jeszcze przed pierwszym upalnym latem, na przykład przy nieruchomościach na sprzedaż lub wynajem. Wybór między siewem a rolką zależy więc mniej od samego efektu początkowego, a bardziej od tego, ile czasu na wzrost roślinność ma jeszcze przed sezonem wymagającym odporności na suszę.
Podsumowanie
- Częstotliwość susz: w Polsce dziś praktycznie co roku, dlatego warto planować ogród pod długie okresy bez opadów już na etapie zakładania.
- Dobór roślin: do nasłonecznienia i jakości gleby ogranicza potrzebę codziennego podlewania bardziej niż sam wybór gatunków odpornych na suszę.
- Nawadnianie i ściółkowanie: razem ograniczają parowanie wody z gleby.
- Aeracja trawnika: wykonywana przed sezonem, nawet dwa razy w roku przy intensywnym użytkowaniu, poprawia wchłanianie wody.